“Tatlı yememeliyim, pizza fazla yağlı, gece atıştırmak çok yanlış…” üzere cümleler kulağınıza tanıdık geliyor mu? Yemek, aslında en temel gereksinimlerimizden biri. Lakin günümüzün diyet kültürü, hoşluk standartları ve toplumsal medya baskıları nedeniyle çoğumuzun tabağına yalnızca yiyecek değil, tıpkı vakitte korku, yasak ve pişmanlık da doluyor. İşte bu noktada devreye “food guilt” yani yeme suçluluğu giriyor. Birçok kişi yemekten aldığı keyfi “keşke yemeseydim” fikriyle gölgelerken aslında vücudunda duyduğu gereksinimi inkar etmiş oluyor. Halbuki yemek sırf kalori almanın değil kültürel bağ kurmanın, toplumsal bağlantıları pekiştirmenin ve ömürden keyif almanın da bir yolu. Elhasıl yeme suçluluğu sırf tabaktaki yiyecekle ilgili değil zihnimizde, kalbimizde ve toplumsal kodlarımızda şekillenen bir his. Pekala, bu suçluluk nereden geliyor ve onunla nasıl başa çıkabiliriz?
Instagram / @dualipa
Neden Hatalı Hissediyoruz?
Yeme suçluluğunun en temel sebeplerinden biri, yiyecekleri “iyi” ve “kötü” olarak ayıran katı diyet kültürü. “Bunu yersen kilo alırsın, şunu yersen sağlıklı görünürsün” üzere kalıplaşmış yargılar yemekle olan ilgimizi keyiften çok kurallara dayalı bir uğraşa dönüştürüyor. Buna toplumsal baskılar da eklenince ülkü vücut mitleri, ince olmayı hoşluk ve muvaffakiyetle eşleştiren telaffuzlar kendimizi yetersiz ve başarısız hissetmemize yol açabiliyor. Toplumsal medya ise bu tabloyu daha da pekiştiriyor: Filtreli görseller, “mükemmel” bedenler ve yanlış yorumlanan sağlıklı hayat trendleri kendi vücudumuzu daha zalimce yargılamamıza sebep oluyor. Kendi iç sesimiz yani içsel diyaloğumuz da bu duyguyu besliyor, kendine karşı fazla sert, eleştirel ve yargılayıcı olmak pak bir yemek anını suçlulukla gölgeleyecek güçlü bir tetikleyici haline geliyor.
Instagram / @sofiavergara
Psikolojik Etkileri
Kabul edelim, daima yiyeceklerle suçluluğu bağdaştırmak sadece yeme alışkanlıklarını değil özgüveni, benlik algısını ve toplumsal hayatımızı da etkileyebiliyor. Ve ne yazık ki bu his vakitle yeme bozukluklarına taban hazırlayabiliyor yahut “yoyo” diyet döngüsünü tetikliyor. “Yeme suçluluğu, kişinin yemekle olan sağlıklı bağını zedeler. Beslenme bir gereksinimdir, suçluluk hissi ortaya çıktığında vücudu beslemekten çok ruhu yormaya başlar” diyor Batıgöz Sıhhat Kümesi Balçova Cerrahi Tıp Merkezi’nden Uzm. Dr. Sema Bayçın ve ekliyor: “Sürekli suçluluk duygusu kişinin beslenme davranışını olumsuz tesirler ve vakitle kısır bir döngü yaratır. Kişi, yasaklı yiyeceklere daha çok yönelir ve bu durum hem ruhsal hem de fizyolojik problemlere yol açabilir. Yeme suçluluğuyla başa çıkmanın değerli adımı, kendine şefkat göstermektir. Orta sıra tatlı ya da abur cubur tüketmek beslenmenin doğal bir modülüdür. Burada değerli olan sıklık ve ölçüsü dengelemektir. Suçluluk yerine şefkatle beslenmeyi seçmek kişinin yemekle olan bağlantısını güzelleştirir ve sağlıklı bir hayatın kapısını ortalar.”
Instagram / @chrissyteigen
Çözüm “Mindful Eating”
Beslenme alışkanlıklarında sık yapılan yanlışlardan biri yiyecekleri büsbütün yasaklamak ya da sınırsız hür bırakmak ortasında keskin çizgiler koymak aslında. Bu katı yaklaşım yemekle olan bağımızı bozarken suçluluk hissini da tetikliyor. “Denge yaklaşımı, yiyecekleri âlâ yahut makus olarak etiketlemek yerine porsiyon denetimi ve şuurlu tercihler üzerine konseyidir. Örneğin tatlıyı büsbütün hayatınızdan çıkarmak yerine haftada birkaç kere küçük porsiyonlarla tüketebilirsiniz. Bu metot hem ruhsal rahatlama sağlar hem de uzun vadede sürdürülebilir beslenme alışkanlıklarının oluşmasına yardımcı olur. ‘Mindful eating’ usulü kişinin yemek sırasında bedensel sinyallerine odaklanmasını sağlar. Yavaş yemek, açlık-tokluk istikrarını gözlemlemek ve duygusal yeme dürtülerini fark etmek bu yaklaşımın temelini oluşturur. Suçluluk yerine şefkatle beslenmeyi seçmek kişinin yemekle olan ilgisini düzgünleştirir ve sağlıklı bir hayatın kapısını aralar” diyor Uzm. Dr. Bayçın.
