Hepimiz hayatın içinde sayısız karar veriyoruz: Çabucak cevaplanacak bir ileti, işyerinde alınacak bir aksiyon, bir tartışma anında vereceğimiz reaksiyon ya da hayatımızın istikametini değiştirebilecek daha büyük seçimler… Lakin bazen sürat, gerilim ve ağır hisler bizi otomatik yansılara sürükleyebiliyor. İşte tam da bu noktada devreye sağduyu giriyor. Sağduyu birçok vakit yalnızca mantıklı davranmak olarak görülse de aslında bundan çok daha fazlasını tabir ediyor. Hisleri yok saymadan, pahaları göz gerisi etmeden ve uzun vadeli sonuçları hesaba katarak hareket edebilmek hem ferdî dengeyi hem de bağlarımızı güçlendirebiliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Cumali Aydın’dan sağduyulu karar vermenin hisler, mantık, pahalar ve duygusal zeka ortasındaki istikrarla bağını öğrendik.
Launchmetrics Spotlight
Duyguların ve Mantığın Buluştuğu Nokta
Sağduyulu karar vermenin, hislerimizin, kıymetlerimizin ve mantığımızın bir istikrar içinde çalıştığı an olduğunu tabir eden Cumali Aydın “Günlük hayatın suratında birçok vakit ‘anlık dürtülerle’ hareket ederiz. Meğer sağduyu, bizi kısa vadeli rahatlamalar yerine uzun vadeli yarara yönlendirir” diyor. Psikolojide bu durumun “soğukkanlı bilişsel işlem” olarak adlandırıldığından bahseden Aydın “Psikolog Daniel Kahneman’ın çalışmalarında da vurguladığı üzere, süratli ve sezgisel düşünme ile yavaş ve kıymetlendirmeli düşünme ortasındaki istikrar, sağduyulu kararların temelidir. Trafikte bir şoför sizi sıkıştırdığında çabucak reaksiyon vermek kolaydır. Lakin bir nefes alıp ‘Bu reaksiyon bana ne kazandırır?’ diye düşünmek, sağduyulu davranıştır. Bu tıp farkındalıklar hem ruhsal dengeyi hem de ilişkisel barışı korur” biçiminde örneklendiriyor.
Sağduyunun En Değerli Destekçilerinden Biri: Duygusal Zeka
Duyguları denetim etmek birçok vakit onları bastırmakla karıştırılabiliyor. Meğer uzmanlara nazaran sağlıklı karar düzeneğinin temelinde hisleri fark etmek ve onları hakikat biçimde yönetebilmek var. Sağduyu ile duygusal zekanın birbirini besleyen iki kapasite olduğuna değinen Cumali Aydın “Duygusal zeka kişinin kendi hislerini tanıma, düzenleme ve oburlarının hislerini manaya marifetidir. Bu marifet olmadan sağduyulu karar almak neredeyse imkansız” diyor. Hislerin bastırıldığında değil, tanındığında yönetilebilir olduğunu aktaran Aydın, şöyle devam ediyor: “Öfkeliyken öfkeyi bastırmak yerine ‘şu an kırıldım, bu reaksiyon aslında savunma’ diyebilmek, duygusal zekanın göstergesidir. Bu farkındalık, sağduyulu bir kararın kapısını açar. Bilimsel araştırmalar da bunu doğrular. Yapılan bir çalışmada duygusal zeka eğitimi alan bireylerin gerilimli durumlarda daha bilgece ve dengeli kararlar aldıkları görülmüştür. Yani duygusal zeka, sağduyunun en yakın yol arkadaşı.”
Launchmetrics Spotlight
Mesele Nasıl Biri Olmak İstediğiniz
Sağduyulu kararlar yalnızca en mantıklı seçeneği bulmak manasına gelmiyor. Kişinin kendi bedelleriyle uyumlu seçimler yapabilmesi de bu sürecin değerli bir kesimi. Sağduyulu kararların, sadece “akıllı” değil, kıymetlerle uyumlu kararlar olduğuna işaret eden Cumali Aydın “Bir kişi kendi kıymetlerini bilmeden yanlışsız karar veremez. Zira sağduyu yalnızca mantıksal değil, birebir vakitte ahlaki ve duygusal bir pusuladır” diyor. Olumlu psikolojide buna “otantik yaşam” dendiğini aktaran uzmanımız, ekliyor: “Yani kişinin kararlarının kendi içsel kıymetleriyle dengeli olması. Dürüstlüğü paha olarak benimseyen biri, kısa vadede avantaj sağlayacak bir palavrası reddediyorsa bu, sağduyunun eseridir. Sağduyulu kararlar, gayelerle pahaların kesişim noktasında doğar. Yani ‘Bunu istiyorum’ demek kadar ‘Bu benim kim olmak istediğimle uyumlu mu?’ diye de sormak gerekir. Bu soruyu kendine tertipli soran bireyler hem daha az pişmanlık yaşar hem de hayat doyumları artar.”
