Bazen yalnızca düzgün hissetmek için haber akışını susturmak istiyoruz. Ekranı kapatmak, toplumsal medyada süratlice kaydırmak, o ağır manzaraları görmemek… Zira dünya ziyadesiyle gürültülü ve ziyadesiyle acı dolu. Savaşlar, zelzeleler, afetler, direkt yaşamıyor olsak bile içimizde bir yerlere dokunuyor. İşte tam bu noktada devreye “kaçınma” giriyor. Kendimizi korumak için şuurlu ya da bilinçsiz biçimde uzaklaşıyoruz. Lakin uzmanlara nazaran bu aralık her vakit güzelleştirici olmayabilir. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Uluğ Çağrı Beyaz, travmatik olaylardan kaçınmanın başlangıçta bir savunma düzeneği olduğunu ama uzun vadede duygusal yüzleşmeyi erteleyebileceğini söylüyor. Kaçınma davranışı, rahatsız edici bir olay sonrası süratli bir rahatlama muhtaçlığıyla ortaya çıkan, bazen şuurlu bazen bilinçsiz bir uzaklaşma reaksiyonu olarak tanımlanıyor. Beyaz’a nazaran bu davranış üç halde görülebiliyor: bilişsel kaçınma (belirli hususlar üzerine düşünmemek), duygusal kaçınma (bazı hisleri hissetmemeye çalışmak), bağlamsal kaçınma (olayı hatırlatan ortamlardan ve içeriklerden uzak durmak). Empati, kaygı, geçmiş travmalar ve denetim gereksinimi da bu davranışın temel nedenleri ortasında. Lakin sormadan edemiyoruz: Sanki kendimizi muhafazaya çalışırken aslında neyi erteliyoruz? Ruh sıhhatimiz için yanlışsız istikrar nerede başlıyor?
Launchmetrics Spotlight
Görsel Medya Etkiyi Artırıyor
Özellikle savaş ve afetlerin görsel–işitsel medya aracılığıyla sunulması endişe ve korkuyu daha ağır hale getirebiliyor. Travmatik imajlara tekrar tekrar maruz kalmak, kişi direkt etkilenmemiş olsa bile gerilim düzeyini yükseltebiliyor. Bu noktada birçok kişi kendini korumak için haberlerden büsbütün uzaklaşmayı seçiyor. Fakat uzmanlara nazaran bu strateji uzun vadede duygusal güzelleşmeyi geciktirebiliyor. Kaçınma aslında bir savunma sistemi. Kişi, duygusal dengeyi korumak ve anksiyeteyi azaltmak için şuurlu ya da bilinçsiz bir formda uzaklaşmayı tercih edebiliyor. Lakin Beyaz’ın altını çizdiği kıymetli bir nokta var: “Sürekli görmezden gelmek, olayın yarattığı duygusal tesirlerle yüzleşmeyi ve gerektiğinde takviye aramayı ertelemek manasına gelebiliyor. Travmatik olaylar dünyaya dair itimat hissini zedeleyebiliyor. Haberlerden uzak durmak kimi şahıslar için ‘kontrolü yine kazanma’ gayreti manasına geliyor. Bilgi akışını kesmek süreksiz bir inanç hissi yaratabiliyor. Lakin bu durum, kişinin içsel korkusunu büsbütün ortadan kaldırmıyor; sırf erteliyor.”
Denge Şart
Uzmanımıza nazaran travmatik olaylardan büsbütün kopmak da daima maruz kalmak da sağlıklı değil. Ruh sıhhatinde istikrar kişinin duygusal hudutlarını tanıması, gerektiğinde içerikten uzaklaşması lakin büsbütün izole olmaması manasına geliyor. Muhakkak bir ölçüde bilgi sahibi olmak empati geliştirmeyi, bilinçlenmeyi ve hatta yardım etme motivasyonunu destekleyebiliyor. Kaçınma, başlangıçta esirgeyici bir refleks olabilir. Lakin uzun vadede güzelleşmenin yolu, hislerle temas kurmak, gerektiğinde takviye almak ve şuurlu bir medya tüketimi geliştirmekten geçiyor. Travmatik gündemden uzaklaşmak bir zayıflık değil ancak büsbütün kaçmak da tahlil değil. Ruh sıhhati için asıl değerli olan, kişinin kendi sonlarını tanıdığı bir istikrar kurabilmesi.
