Yaşlanmanın tek bir matematiği yok; kimimiz 40’larımızda hâlâ 20’lerimizin gücünü taşırken kimimiz daha erken yaşlarda yorgun, ağır ve tükenmiş hissedebiliyoruz. Bir yanda 100 yaşını sıhhatle kutlayan beşerler, öteki yanda genç yaşlarda kronik hastalıklarla çaba edenler… Pekala birebir gezegende, birebir çağda, tıpkı şartlarda böylesine farklı bir hayat kıssası nasıl mümkün oluyor? Bir öbür deyişle: Uzun ömür bir piyango mu, yoksa yanlışsız seçimlerin mükafatı mü? Bilim dünyası bu sorunun peşinde yıllardır koşuyor. Ve bugün geldiğimiz noktada karşılık, tek bir sözle özetlenemeyecek kadar etkileyici: Hem genetik hem de seçimlerimiz lakin yüklü olarak seçimlerimiz. Genlerimiz elimize verilen bir başlangıç senaryosu olabilir ama günümüzde epigenetik sayesinde bu senaryonun nasıl ilerleyeceğini, hangi sahnelerin güçleneceğini ve hangilerinin silikleşeceğini büyük ölçüde biz belirliyoruz. Yani artık “kader” dediğimiz şey, düşündüğümüz kadar sabit değil.
Launchmetrics Spotlight
Üstelik öykü sadece mukadderatı değiştirmekten ibaret değil; biyolojik yaşın, takvim yaşının çok gerisinde tutulabildiği bir devirdeyiz. Bilimsel çalışmalar sadece sekiz haftalık gerçek bir hayat usulü programının bile DNA seviyesinde değişiklik yaratarak bizi ortalama dört yıldan fazla gençleştirebildiğini gösteriyor. Evet, kulağa bilimkurgu üzere geliyor… Lakin artık değil. Tüm bu gelişmeler sağlıklı ve uzun hayatın lüks bir ihtimal olmadığını, bilakis hakikat beslenme, kaliteli uyku, tertipli hareket, gerilim idaresi ve toksinlerden uzak bir ömürle herkes için erişilebilir bir gerçek olabileceğini gösteriyor. Genetik mirasımız kusursuz bir başlangıç olabilir ancak gerçek işi yapan, o mirasın “nasıl” kullanıldığı.
Bilim Dünyası Cevaplıyor
Bilim dünyasının son yıllardaki en merak ettiği sorulardan biri: Uzun hayat aileden miras mı yoksa büsbütün bizim elimizde mi? Araştırmalar genetiğin güçlü bir avantaj sunduğunu kabul ediyor lakin asıl belirleyicinin epigenetik olduğunu gösteriyor. Uzun ve sağlıklı bir hayat artık sadece “şanslı” genlere sahip olmanın ötesine geçmiş durumda. Acıbadem Life Longevity’den İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Halil Ertürk, insan ömrünün sadece yüzde 25-40’ının genetik faktörlerle belirlendiğini, geri kalan büyük çoğunluğun ise hayat biçimi, çevresel tesirler ve hatta tesadüflerle şekillendiğini söylüyor. Dr. Ertürk bu dengeyi şöyle açıklıyor: “Genetiği piyanonun tuşları üzere düşünün. O tuşlardan nasıl bir melodi çıkacağını belirleyen epigenetik düzeneklerdir. Beslenmeden uykuya, toksinlerden gerilime kadar maruz kaldığımız tüm çevresel faktörlerin oluşturduğu ekspozom, bu görünmez piyanistin notalarını belirliyor. DNA üzerindeki metilasyon üzere epigenetik değişimler ise genlerin etkin olup olmayacağını belirleyen asıl anahtar.”
Launchmetrics Spotlight
Sadece hayat üslubuna odaklanan sekiz haftalık bir programla, DNA metilasyon saatiyle ölçülen biyolojik yaşın ortalama 4,6 yıl geri çekilebildiği de söylüyor Dr. Ertürk. Bu da genetik kodumuzu değiştiremesek bile, genlerin nasıl çalışacağını epigenetik yoluyla etkileyebileceğimizin en somut delillerinden biri. Sağlıklı alışkanlıklarla hayat mühleti uzayabiliyor, hayat kalitesi yükseliyor, yaşlanma suratı yavaşlıyor. Üstelik Dr. Ertürk’e göre genetik müdahaleler artık bilimkurgu değil, gelecekte yaşlanmayı bilakis bile çevirebilir. Kelamın özü hakikat bir uyku rutini, istikrarlı beslenme, gerilim idaresi ve pak bir etraf ile biyolojik yaşı genç tutmak artık mümkün.
