Yazı: Muhammet Bozkurt
Fotoğraflar: Tod’s, Loro Piana, Dior, Hermès, Bottega Veneta, Chanel, Cartier, Hennessy X Othoniiel, Getty Images Türkiye
Kapak Fotoğrafı: 11 ünlü Venedikli usta, ikonik Tod’s Gommino ayakkabısını tekrar yorumladı.
Artık “kopya”, “taklit” yahut “sahte” demiyoruz, bugün moda dünyasında yeni bir kavram var: “Dupe”. Z Kuşağı ve milenyum kuşağı, bu kavramı sadece bir ikame değil, estetik algının bir parçası olarak benimsiyor. Pekala neden bir jenerasyon yaratıcılıktan çok görünüşün peşine düşüyor? Ve bu eğilim, lüksün değerini nasıl dönüştürüyor?
2000’lerin başında süratli modanın yükselişi, lüks dizaynları ulaşılmaz hayaller olmaktan çıkarıp daha erişilebilir seçeneklere dönüştürdü. Bir vakitler sırf modaevlerinin kapalı kapıları gerisinde görülen estetik, bugün geniş kitlelerle buluşan bir köprüye evrildi. Bu köprü de bizi “dupe “kültürünün ideolojisine taşıdı.
Maison Francis Kurkdjian “Baccarat Rouge 540” parfüm şişesi tasarım süreci.
“Dupe”, markaların ikonlarını birebir kopyalamayan ancak tasarım lisanını gri bir alanda yine üreten ürünlere verilen isim. Francis Kurkdjian’ın belirttiği üzere, “dupe” bir ürün giydiğinizde hem fikri mülkiyeti ihlal eder hem de yaratıcılığı hafife alırsınız. Ancak tüketici, benzeri estetiğe sahip bir ürün aldığını düşünerek bu olgunun parçası durumuna gelir. Böylece “dupe”, yalnızca bir obje değil kültürel bir tartışma yeri, estetik bir sorgulama halini alır.
“Dupe”lar bir formülü çoğaltabilir fakat yüksek objelerin teknik hafızasını asla. Hermès’in atölyelerinde kullanılan el ile gerçekleşen “sırt dikişi”, iki iğnenin tıpkı anda dikey ve tek bir kopma noktasına müsaade verildiği bir yöntemdir. Bir çanta, ustasının nefesiyle birlikte inşa edilir. Her santimetre bir hareket hafızasının ürünüdür.
MODAEVLERİ BU AKIMA NASIL KARŞILIK VERIYOR? YANIT NET: ZANAAT
Cartier, Yüksek Mücevher Enstitüsü ile teknik mirasını koruyor. Loro Piana, Peru’daki zanaatkarlarla çalışarak lokal üretimi güçlendiriyor. Hermès, 1837’den bu yana sürdürülen teknikleri geleceğin ustalarına aktarıyor, İstanbul’daki “Hermès in the Making ” etkinliğinde ipekten deriye her alanı şeffaf bir tecrübeye dönüştürerek emeğin önemini yine hatırlatıyor. Louis Vuitton, 20.000’i aşkın zanaatkarıyla “Métiers d’Excellence” programı kapsamında klâsik hünerleri geleceğe taşıyor. Chanel’in “Métiers d’Art” atölyeleri, Montex’ten Lesage’a uzanan ekosistemiyle nakış, mücevher ve aksesuar işçiliğini çağdaş tasarım anlayışıyla birleştiriyor.
Christian Dior’un 1947’de New Look ile başlattığı şey sırf bir siluet ihtilali değil, zanaate dayalı bir sistemdi: kalıp bilgisi, el işçiliği, kumaş disiplini ve bayan vücuduna hürmet. Bugün “dupe” üzere algılanan pek çok ayrıntı (Bar ceketi, corolla etek, cannage dikiş, Lady Dior’un formu) aslında bu sistemin kodları.
“Dupe” kültürünün yükselişi, markaların öykülerini tekrar anlatma muhtaçlığını güçlendiriyor. Bugün birçok dizayncı arşiv parçalarını tekrar gündeme getiriyor, kırmızı halıdan müzik görüntülerine kadar geçmişin zanaatını bugüne taşıyor. Rosalía’nın herkesin kesinlikle izlemesi ve kendinden bir şey bulacağını umduğum “Berghain” klibinde McQueen, Givenchy ve Balenciaga arşivlerinden parçalar kullanması da bu dönüşümün güçlü bir örneği. Modaevlerinin sorduğu soru kolay: “Neden bir ‘dupe’ yerine bize yatırım yapmalı?”
İnsan emeğinin şiirselliği Valentino couture koleksiyonlarına duygusal derinlik katıyor.
Cevap ise tıpkı derecede net: Bir değer, bir standart ve bir öykü sundukları için.
Fendi’nin Milano’daki “Rock the Craft” standı, sanat, zanaat ve inovasyonu buluştururken, üçüncü kattaki atölyesi’nde artık gereçlerin sonlu sayıda “Peekaboo” çantalara dönüşmesi markanın döngüsel tasarım anlayışını gözler önüne seriyor. Tod’s’un Venedik Bienali’nde 11 ustanın Gommino loafer’ı kendi klasik yöntemleriyle yine yorumladığı “Zanaatkarlığın Sanatı” projesiyle İtalyan el işçiliğini kutlaması, Loewe’nin “Craft Prize” ile klasik teknikleri çağdaş gereçlerle birleştirerek yeni bir vizyon ortaya koyması, Bottega Veneta’nın ise “Craft in Motion” ile “Intrecciato” dokuma tekniğini hareket ve his üzerinden anlatan sinematik bir tecrübe sunması.
Loro Piana, 1994 yılından bu yana kuşağı tükenmekte olan Vikunyaları muhafaza çalışmalarına öncülük ederek, değerli yününün sürdürülebilir bir şekilde tedarik edilmesi için özel haklar elde etmiş.
Zanaat burada sırf üretim değil bir lisan, bir bağ, bir iletişim formu haline geliyor. Markanın CEO’su Leo Rongone’un deyişiyle, bu okul ve atölyeler markanın mirasının geleceğini güvence altına alıyor, yaratıcılığı besliyor ve insan eliyle yapılanın değerini hatırlatıyor.
“Dupe” kültürü, markalara neyi temsil ettiklerini tekrar hatırlatma çağrısı niteliğinde. Tüketiciye ise kıssaya, ustalığa ve emeğe tekrar değer vermeyi hatırlatıyor.
Zanaatkarlar, klasik teknikleri uyarlayarak haute couture ruhunu canlı tutuyor ve Chanel’in çiçek motiflerinin çağdaş kalmasını sağlıyor. 1924’ten beri karmaşık desenleriyle ünlü olan broderie atölyesi Lesage, nakış sanatını sürekli olarak modernize ediyor. Yünü çeşitli gereçlerle harmanlayarak Chanel’in ünlü tüvitine çağdaş bir dokunuş katıyor.
Bu yolculuğu anlamak isteyenler için “Craft in Motion” sineması adeta bir başyapıt. Geçmiş ve bugün, doğa ve insan, zanaat ve yaratıcılık ritmik bir keşfe dönüşüyor. Üretici ve tüketici ortasındaki ilişki, ustalığın hafızasıyla bütünleşiyor.
Gerçek değer, biçimsel değil onu şekillendiren elde, sabırda ve bilgi birikiminde gizli. Intrecciato örgü, pouch formu, Cassette çanta, drop-top ayakkabılar Bottega Veneta kültürünü başka bir yere çekiyor: Gözle ayırt edilmesi güç lakin dokununca fark edilen lüks.
Ve tahminen de bu yüzden, “dupe” kültürü yükseldikçe modaevlerinin değeri eksilmez, tam tersine insanın elinden çıkanın benzersizliğini, öykünün ağırlığını ve gerçek ustalığın neden her vakit bir markadan değil, bir mirastan doğduğunu yine hatırlatır.
Dupe kültürü çoğaltır fakat derinleştirmez. Modaevleri ise üretir, korur ve aktarır. Çünkü gerçek lüks, bir şeye benzeyebilmekte değil, ona ilişkin bir hafızayı taşıyabilmektedir.
Fendi’nin Milano’daki 100. yıldönümü kutlaması kapsamında açtığı Palazzo Fendi Milano mağazası ve içinde yer alan zanaatkarların faal olarak üretim yaptığı çalışma atölyesi, yalnızca bir satış alanı değil; zanaatkarlığın ve mirasın güncel bir sahnesi olarak kurgulanmış. Ziyaretçilere Fendi’nin el işçiliğini, deri işleme ustalığını ve couture ayrıntıların doğuşunu yerinde izleme fırsatı veriyor.
MIU MIU “Making of Old” PROJESİ
Miu Miu, deriye uyguladığı işlemlerde araştırma, vakit ve emeğin yarattığı çok katmanlı süreci gözler önüne seren “Making of Old” projesini tanıtıyor. Proje, yaşlanma sürecinin estetiğini vurgulamak üzere tasarlanan hazır giysi ve aksesuarların yaratımında kullanılan katmanlı tekniklerin kıssasını anlatıyor. İlk aşamada, en kaliteli deriler titizlikle seçiliyor ve vaktin izlerini taşıyan doğal güzelliklerinin korunmasını sağlamak üzere kendine özgü özellikleri ayrıntılı biçimde inceleniyor. Akabinde deri elde zımparalanıyor, yıkanıyor ve fırçalanıyor.
Bu süreç, Miu Miu’nun özünde yer alan yenilikçi yaklaşımıyla yüzeyde eskimiş bir tesir ve tarih hissi yaratıyor. Tüm ürün kategorilerine yayılan bu incelikli uygulama loafer’lardan Chelsea, bağcıklı ve tokalı botlara, Arcadie, Pocket ve Wander çantalardan pilot siluetli ve bomber ceketlere, mikro şortlardan pek çok farklı parçaya kadar uzanıyor. Miu Miu’nun vintage giysilere duyduğu sevgi ve ayrıntılara verdiği özen, birlikte yaşanmak, yıllar boyunca değer görmek ve saklanmak üzere tasarlanan özel parçalara hayat veriyor.
Bu yazı ELLE Türkiye Mart sayısından alınmıştır.
