Yazı: Tuba Ulaştıran
Fotoğraflar: Launchmetrics Spotlight, Giuseppe Zanotti, Getty Images, @Haileybieber, Massimo Dutti
Moda dünyasında birtakım görünümler vardır ki ne kadar az düşünülmüş üzere durursa o kadar etkileyici sayılır. Omza gelişigüzel atılmış bir kazak, biraz büyük bir blazer, neredeyse yok üzere duran makyaj ve güya dolaptan rastgele seçilmiş üzere görünen nötr tonlar… Son yıllarda tarz sözlüğüne hakim olan tabir tam da bu hissi anlatıyor: “effortless chic”, yani çabasız şıklık. Fakat modanın en büyük ironilerinden biri tam da burada gizli. En çabasız görünen tarz, çoğu vakit en çok düşünülmüş olanıdır. Çünkü bugünün modasında sıkıntı sadece uygun giyinmek değil, güzel giyinmek için hiç uğraşmamış üzere görünmek.
SESSIZ LÜKS SONRASI YENI STATÜ KODU
Bir süre önce modanın lisanı oldukça yüksekti. Büyük logolar, dikkat çekici markalar ve statüyü açıkça gösteren parçalar. Son yıllarda ise estetik yönünü büsbütün değiştirdi. Gösteriş yerini ölçülü sadeliğe bıraktı.
Bu dönüşüm özellikle The Row, Loro Piana, J. Crew ve Bottega Veneta üzere çabasız zarafeti temsil eden markaların yükselişiyle daha görünür hale geldi. Kusursuz bölümler, nötr paletler ve sessiz bir özgüven… Bu estetik doğal olarak güçlü tesiriyle birinci bakışta farkını hissettiriyor.
Çabasızlığa dayanan bu yeni statü kodu artık farklı çalışıyor. Gerçek ayrıcalık kendini göstermiyor, çünkü göstermeye ihtiyaç duymuyor. Bugünün itibar sinyali ise şu: Hiç uğraşmamış üzere görünmek.
COOL OLMAK NEDEN DAHA DEĞERLI?
Sosyolog Pierre Bourdieu’ye göre zevk sırf estetik bir tercih değildir, birebir vakitte toplumsal bir sinyaldir. Yani, nasıl giyindiğimiz, çoğu vakit farkında olmadan kim olduğumuzu ve nerede durduğumuzu anlatır. Tarz bu nedenle kıyafetlerden ibaret olmaktan çok, toplumsal bir lisanı temsil ediyor. Bugün cool estetik tam da bu lisanı konuşuyor. Cool görünmek uygun giyinmenin ötesinde rahatlık, denetim ve kendinden emin bir aralık hissi yaratmak demek. Ve bu estetikte önemli bir kural var: Fazla çaba harcanmış görünürse büyü bozulur. Çünkü gerçek ayrıcalık çoğu vakit çaba göstermek zorunda olmama özgürlüğüyle ilişkilendirilir.
Galiba tam da bu nedenle çağdaş çabasız görünümün en güçlü figürlerinden biri olan “off-duty” model tarzı yıllardır değişmiyor. Sade bir jean, beyaz tişört, güneş gözlüğü ve oversize blazer. Defileden çıkıp kahve almaya uğramış üzere. Tam da bu yüzden bu kadar etkileyici: Spontane görünür lakin aslında çağdaş cool estetiğin en güçlü mitlerinden birini yaratır.
CELINE
“SPREZZATURA”: ÇABASIZLIĞIN ASIRLIK SIRRI
Zahmetsiz görünme fikri modanın yeni keşfi değil. Bu estetiğin kökleri Rönesans’a kadar uzanıyor. 16. yüzyılda İtalyan düşünür Baldassare Castiglione, saray yaşamını anlattığı kitabında bugün hâlâ büyüleyici geleb bir kavramdan söz eder: “sprezzatura”. Söz, yapılan her şeyi zahmetsizmiş üzere gösterme marifetini anlatır.
“Sprezzatura”nın özü yeteneği saklamaktan çok emeği görünmez kılmaktır. O dönemde bir saraylının zekasını, bilgisini ya da maharetini sergilerken bunu güya doğal bir özellikmiş üzere sunması beklenirdi. Kusursuz lakin zahmetsiz görünen bir zarafet makbul olandı.
Bugünün “effortless” estetiği de tam olarak bu mantıkla çalışıyor. Tarz dikkatle kurgulanır, parçalar özenle seçilir, oranlar milimetrik hesaplanır. Lakin dışarıdan bakıldığında her şey güya kendiliğinden olmuş üzere görünür. İşte bu nedenle çabasız tarz sırf estetik bir tercih değil, yüzyıllardır zihinlerimizde ayrıcalıkla ilişkilendirilen bir hal.
Bisiklet taytı, oversize sweatshirt ve spor ayakkabılar… Prenses Diana’nın “off-duty” kombinleri bugün çağdaş cool tarzın referans noktalarından olmaya devam ediyor.
MODERN COOL’UN MODA REFERANSLARI
Bugünün “effortless” estetiğini anlamak için moda tarihine kısa bir seyahat yapmak kâfi. 1990’larda minimalizm cool tarzın birinci güçlü manifestosuydu. Calvin Klein ve Helmut Lang’ın sade, nötr ve kusursuz kısımlı koleksiyonları dönemin tarz lisanını tanımladı. Birebir yıllarda ortaya çıkan “model off-duty” görünümü de bu estetiğin kültürel ikonuna dönüştü: 2000’lerin başında ise moda bambaşka bir yöne savruldu. Logolar büyüdü, aksesuarlar parladı, markalar kendini yüksek sesle tabir etmeye başladı. Ancak bu gürültülü dönem uzun sürmedi. 2010’ların ortasında minimalizm çok daha rafine bir şekilde geri döndü. Özellikle Celine’de Phoebe Philo’nun yarattığı estetik, çağdaş cool tarzın entelektüel ve güçlü referans noktalarından biri haline geldi.
Bugün bu yaklaşımın daha ulaşılabilir versiyonu ise J.Crew, Loro Piana, COS ve Toteme üzere markaların koleksiyonlarında hayat buluyor. Barn jacket’lar, çizgili trikolar, vintage hissi veren denimler, ince kemerler ve sade loafer’lar… Tek başına çok argümanlı görünmeyen bu parçalar bir ortaya geldiğinde çağdaş cool estetiğin en güçlü formülünü oluşturuyor: Çabasız görünen lakin son derece düşünülmüş bir tarz.
Hailey Bieber
ÇABASIZLIĞIN GÖRÜNMEZ EMEĞİ
Zahmetsiz görünen tarz çoğu vakit dikkatle kurulmuş bir tarz stratejisinin sonucudur. İyi bölümlü bir palto, kusursuz bir jean, tam kararında bol bir gömlek ya da sade lakin güçlü bir çanta… Minimal görünen bu parçaların her biri aslında titizlikle seçilmiş ayrıntılardır.
Moda stilistlerinin sık sık söylediği bir gerçek var: Minimalizm göründüğünden çok daha zordur. Çünkü sade bir görünümde hiçbir şey saklanamaz. Kumaşın kalitesi, kesitin doğruluğu, parçaların oranı çabucak kendini ele verir.
“Effortless” estetik çoğu vakit uygun terzilik, kaliteli gereçler ve makul kurgulanmış bir gardırop üzerine heyeti. Doğal görünen saçın gerisindeki profesyonel dokunuşlar ya da “makyajsız” üzere duran makyaj da bu görünmez emeğin parçasıdır. Hasılı zahmetsiz tarz çoğu vakit ustalıkla kurgulanmış bir sadeliktir.
MASSIMO DUTTI
Çabasızlığa dayanan yeni statü kodu şimdi farklı çalışıyor. Bugünün itibar sinyali hiç uğraşmamış üzere görünmek. Hailey Bieber buna dair en düzgün örneklerden biri.
YENİ COOL: ÇABAYI SAKLAMA SANATI
Bugünün modasında cool olmak artık dikkat çekmekten çok bir ruh halini yansıtmakla ilgili. Gösterişli parçalar yerine istikrarlı, rahat ve kendinden emin bir tarz öne çıkıyor.
Üstelik bu estetik toplumsal medyanın hızlandırdığı bir çağda daha da mana kazanıyor. Instagram ve TikTok’ta en çok beğenilen görünümler hâlâ en çabasız görünenler. Yani timeline’da en çok “like” alan içeriklerin Prenses Diana’nın bisiklet taytı ve oversize sweatshirt’lü spor kombinleri, Carolyn Bessette-Kennedy’nin slip elbiseleri olması tesadüf değil.
Günümüz modanın en ilginç sorusu tam burada ortaya çıkıyor: Gerçek tarz gerçekten çaba göstermemek mi yoksa çabayı ustalıkla görünmez kılabilme marifeti mi? Karşılık ise yıllardır tıpkı yerde gizli: Zahmetsiz görünen o kusursuz istikrarda.
Bu yazı ELLE Türkiye Mayıs sayısından alınmıştır.
