Mart ayında Zara, John Galliano ile iki yıllık bir yaratıcı paydaşlık duyurduğunda moda dünyasında kısa müddetli bir şok yaşandı. Eylülde mağazalara girecek birinci koleksiyon, Galliano’nun arşiv defile manzaralarını Tumblr’da keşfeden bir jenerasyona, o görsel cihanın kesimi olma hissini birinci defa erişilebilir kılacak. Birebir periyotta Willy Chavarria’nın Zara işbirliği ya da Christopher John Rogers’ın Old Navy ile projesi daha küçük ölçekli olabilir lakin yarattıkları his tanıdık: Düzgün bir “yüksek–hızlı moda” buluşmasına denk gelmenin verdiği o heyecanla karşılaşıyoruz.
Yakın vakitte Stella McCartney, H&M ile hazırladığı yeni kapsül koleksiyonu paylaştı. Bu işbirliği, tasarımcının markayla birinci iştirakinden 21 yıl sonra geliyor. O birinci koleksiyondan mavi ipek bir tulumun bugün Victoria and Albert Museum koleksiyonunda yer alması, bu çeşit birlikteliklerin sırf ticari değil, kültürel bir karşılık da üretebildiğini hatırlatıyor. Moda sanayisinin “demokratikleşme” fikrini uzun vakittir konuşuyoruz, McCartney’nin 2026’da H&M’e dönüşü bu fikrin hâlâ geçerli olduğunu gösteriyor.
H&M & Stella McCartney, 2007, Getty Images
Yine de bu geri dönüş herkes için birebir derecede ikna edici değil. McCartney’nin markasını sürdürülebilirlik üzerine inşa ettiği düşünülürse, süratli moda ile özdeşleşen bir yapı içinde yer alması birtakım sadık müşterilerde soru işareti yaratıyor. Tasarımcının daha geniş bir kitleye ulaşma isteği anlaşılır lakin bu genişlemenin hangi şartlarda gerçekleştiği, bugün her zamankinden daha fazla değer taşıyor.
Aslında bu tansiyon yeni değil. Karl Lagerfeld’in 2004’te H&M ile yaptığı işbirliği, markanın birinci büyük dizayncı paydaşlığı olarak moda tarihine geçti. Lagerfeld için bu adım, onu sadece “yüksek moda” figürü olmaktan çıkarıp daha geniş bir tanınan kültür alanına taşıdı. Bugün geriye dönüp bakıldığında bu çeşit projelerin tasarımcıların görünürlüğünü nasıl tekrar tanımladığını görmek kolay.
Daha geriye gittiğimizde, bu çeşit geçişlerin her vakit olumlu karşılanmadığını da hatırlıyoruz. Halston’ın J.C. Penney ile yaptığı mutabakat, devrin moda sistemi içinde neredeyse mesleğini sonlandıran bir atılım olarak görülmüştü. Tıpkı anda hem lüks hem erişilebilir olmak o yıllarda kabul gören bir fikir değildi.
Bugün ise tablo büsbütün farklı. 1999’da Target’ın Michael Graves ile başlattığı işbirliği modeli, sonraki yirmi yıl boyunca sayısız tasarımcıya alan açtı: Isaac Mizrahi, Alexander McQueen, Anna Sui ve Missoni üzere isimlerle yapılan projeler kitlesel ilgiyi tekrar tanımladı.
Uniqlo x Marni, 2022, Getty Images
Benzer biçimde Uniqlo da Jil Sander, Marni ve JW Anderson üzere isimlerle kurduğu uzun vadeli iştiraklerle bu alanı istikrarlı bir formda genişletti. Biz de hâlâ arkadaşlarımla her JW Anderson ve Uniqlo koleksiyonu çıktığında mağazalara gidip koleksiyonu denemekten çok keyif alıyoruz. H&M ise her yıl farklı tasarımcılarla çalışarak bu modeli sürdürdü: Comme des Garçons, Maison Margiela, Balmain ve Simone Rocha üzere örnekler bu stratejinin sürekliliğini gösteriyor.
Bugün geldiğimiz noktada “yüksek moda–hızlı moda” birliktelikleri artık ne radikal ne de tartışmalı. Tersine moda sanayisinin işleyiş biçiminin doğal bir kesimi haline gelmiş durumda. Tekrar de birtakım projeler çıtayı biraz daha üst taşıyor. Galliano’nun Zara için hazırladığı koleksiyon ya da McCartney’nin H&M’e dönüşü, bu modelin hâlâ yeni bir öykü anlatabileceğini düşündürüyor. Sıradaki adım, arşivlerden yine yorumlanan işbirliklerinin çoğalması modanın geçmişiyle bugün ortasında daha şuurlu, daha katmanlı bir diyalog kurması olabilir.
