Sanat ve sanatçı, benim için birbirinin manasını ve derinliğini daima çoğaltan iki kavram. Bu bağlamda Casper’la tanışmayı bilhassa bedelli buluyorum; zira onunla kısa bir sohbet bile, üretim pratiğine ve sanatının katmanlarına duyulan merakı giderek daha da ağırlaştırıyor.
“ReCollecting Anatolia” isimli İstanbul’daki birinci ferdî standı, Martch Arka Project temsiliyetinde 17 Mayıs’a kadar ziyaret edilebiliyor. Ayrıyeten, 16–19 Nisan tarihleri ortasında CI Bloom’un 5. edisyonunda sanatkarla karşılaşmak da mümkün.
Şimdi, Casper Faassen’le ilham kaynaklarını, yaratıcı disiplinlerini, “sanatçı olma” kavramına dair ferdî yaklaşımını ve tahminen de en değerlisi, kendi hakikat dengeyi kurma biçimini konuşuyoruz.
Fotoğraf: Robert Roozenbeek
İstanbul’daki birinci şahsî standınız “Recollecting Anatolia”. Bu standın çıkış noktasını sizden dinlemek isteriz.
ReCollection serisinin genel çıkış noktası, çocukluk idolüm Rembrandt van Rijn ile hala ortak noktalarımın neler olduğunu keşfetmek istememdi. Kendisi benim büyüdüğüm ve şu anda yaşayıp çalıştığım Leiden’da doğmuştu. Rijksmuseum’da Nachtwacht’ı gördükten sonra meskene döndüğümde, onun kendi versiyonumu yatak odamdaki duvara yaptım ve o günden beri beni etkileyen şeyleri resmetmeye ve çizmeye devam ediyorum.
Zamanla, işlerimde onunla olan bağın epeyce azaldığını fark ettim ve Rembrandt’ın bir koleksiyoner olarak kimliğine odaklandım. Kendini neyle çevreliyordu, onu ne ilham veriyordu ve hangi nesneler bu kadar âlâ fotoğraf yapmasına yardımcı oluyordu? Bu nesneleri fotoğraf pratiğim aracılığıyla “yeniden toplamaya” başladım; onları bir örtünün arkasında, kutular içinde anılar olarak sundum.
Bu nesneleri incelerken, onların kökenleriyle de yüzleşmeye başlıyorsunuz ve her şeyin Avrupa’ya adil yollarla gelmediğini fark ediyorsunuz. Son yaklaşık on yıldır, beyaz, ayrıcalıklı, erkek bir sanatçı olarak kendi konumumla da yüzleşmeye ve buna bir ses vermeye çalışıyordum. Bu iki durum, büyürken sahip olduğum zenginliği ele almaya çalıştığım yeni bir seriye dönüştü. Kolonyal kültürel mirasın yanı sıra, bugün Avrupa müzelerinde bulunan birçok eser de eşitsiz ve emperyal şartlar altında taşındı.
Anadolu’ya odaklanmam ise Pera Müzesi’nde Jean-Baptiste Hilaire’in mermerlerin Fransa’ya gitmek üzere bir tekneye yüklenmesini tasvir eden fotoğrafını gördükten sonra başladı. Tears of Anatolia kitabını satın aldım ve araştırmalarıma başladım. Bu süreç, hem Martch Arka Project galerisinde hem de Pera Müzesi’nde gerçekleşen bu stantlara dönüştü.
Kendinizi sırf bir fotoğrafçı olarak tanımlamıyorsunuz. Size işlerinizi, meslek yolunuzu ya da unvanınızı nasıl tanımlarsınız diye sorsak, ne söylerdiniz?
Kendimi tek bir disiplinle sınırlamak istemem. Gençliğimde çizim ön plandaydı. Tatillerde gördüğüm görünümleri ya da hayran olduğum müzisyenleri ve atletleri çizerek işliyordum. Ailem beni keşfetmeye teşvik etti lakin tıpkı vakitte okulumu ve üniversitemi tamamlayıp hobilerimi profesyonel bir meslekle birleştirmemi de istedi. Bir sanatkardan fazla mimar ya da sanat yönetmeni üzere bir tarafa eğilmemi istediler.
Üniversiteden sonra ağır formda fotoğraf yapıyordum ve bir galeri tarafından keşfedildim. Son 15 yıldır işlerimin çoğunlukla fotoğraf temelli olduğunu söyleyebilirim lakin dansçılarla çalışırken bazen sinema kullanma gereksinimi da hissediyorum. Vermek istediğim bildirisi en yeterli hangi araç anlatıyorsa onu kullanmaya çalışıyorum. Bir gün bir opera yaratmak ve sahnelemek isterim. Kim bilir…
Sanat seyahatinizden asla unutamayacağınız bir anı paylaşmanızı istesek, hangisini anlatırdınız?
Tek bir an seçmek güç. Aklıma birinci gelen, iki yıl evvel Nachtwacht’ı çok yakından görmeye davet edilmem. Nachtwacht’ın bulunduğu onur galerisine her teşebbüste biraz duygulanırım lakin bu sefer durmadan ağladım. Nitekim sürreal bir tecrübeydi. Sanırım yaptığım her şeyin temelinde bu var.
Ama bir öbür kıymetli an da Paris Photo’da birinci defa sergilenmemdi. Uzun vakittir bunu istiyordum ve alanın en uygunları ortasında yer almak inanılmazdı. Galeriye yaklaşıp kendi işimi duvarda görmek hala benim için çok özel bir an. Bir anlığına bunu bir izleyici olarak deneyimledim, üretici olarak değil. Eleştirel bakışımı bıraktım ve süreci unutup yalnızca işe baktım. Ve oraya ilişkin olduğunu hissettim. Gururu çok hisseden biri değilim ve muvaffakiyetleri içselleştirmekte zorlanırım lakin o an oradaydı. Kısa fakat unutulmaz.
Edebiyattan çok ilham aldığınızı biliyoruz. Bu, işlerinizi nasıl etkiliyor? Edebiyatı başlı başına bir ilham kaynağı olarak mı görüyorsunuz, yoksa size yeni perspektifler açan bir araç olarak mı?
Her ikisi de, hatta daha fazlası. Bazen muhakkak mevzular hakkında daha fazla şey öğrenmek için kitaplar seçiyorum ve bu bir cins araştırma fonksiyonu görüyor. Biyografiler ya da belli hususlara odaklanan ideoloji kitapları buna örnek olabilir. Baş karakteri ressam ya da müellif olan edebi eserler ise bazen kendi pratiğimi değiştirmeme yardımcı oluyor. Geçen yıl Nirwana ve Dius üzere Hollandalı ressamları mevzu alan romanlar okudum ve bu kitaplar beni tekrar fotoğraf yapmaya yönlendirdi. Tıpkı vakitte fotoğraflarıma bakmak ve üzerine düşünmek için daha fazla vakit ayırmamı sağladı.
Bazı kitaplar ise yeni perspektifler açıyor ya da kendi işlerimi daha yeterli anlamama yardımcı olacak düşünsel derinlikler sunuyor. Bazen de yalnızca zihnimi dinlendirmek için okurum; şiirin tadını çıkarmak için, rastgele bir şey kazanma emeli olmadan.
Zaman kavramı da işlerinizde kıymetli bir yer tutuyor. Bu kavrama pratiğinizde nasıl yaklaşıyorsunuz?
Tüm fotoğrafçılar ve ressamlar, ölümsüzleştirmeye çalıştıkları tek bir an seçer. Bu kaçınılmazdır. Dans, yakalamaya çalıştığım süreksiz bir form ya da denizin üzerindeki harika ışık gibi…
Ben bu rolü, işlere fizikî bir çatlak (craquelure) katmanı ekleyerek vurguluyorum. Bu benim vakit sembolüm. Art plandaki hoşluk ile ön plandaki vernik çatlaklarının yarattığı çürüme ortasındaki kontrastı seviyorum. Bu, geçiciliği ve vaktin akışını anlatıyor.
Küçükken çok enerjik ve yerinde duramayan, sık sık başını kaygıya sokan biri olduğunuzu biliyoruz. Sizce sanat da biraz huzursuz olmak ve başını kedere sokmakla mı ilgili?
Haha, enteresan. Bunu hiç bu türlü düşünmemiştim. Sanatın bana bir emel verdiğini de söyleyebilirsiniz. Kendimi şaşırtmaya ve her gün daha uygun olmaya çalışırken, bunu en sakin biçimde stüdyoda ya da tabiatta yapabiliyorum. Yani sanat beni yavaşlatıyor; bakmayı ve anda olmayı öğretiyor.
Aksine, bazen en son sonucun o kadar sakin olması beni şaşırtıyor; Zira bir yapıtı tamamlama süreci her vakit kuşku ve gerilimle dolu olup, her şey bir ortaya gelene kadar hiçbir şeyin yerine oturmadığı bir süreç.
Yeni bir yaratıcı sürece girmek için önemli bir güç gerekiyor. Bu süreç yalnız ve yorucu olabilir, hatta genelde öyledir. Başını sıkıntıya sokmak mı? Evet, biraz da o denli. Sezgilerle bir standa başlamak ve sonra teslim tarihleri yaklaşırken kendime kızmak sık yaşadığım bir durum. Lakin genel olarak sanat, bana öbür alanlarda bulabileceğimden daha fazla huzur ve maksat verdi.
Hanagasumi I-II-III
Farklı disiplinlerden ve kültürlerden ilham almak, günlük rutininize nasıl yansıyor?
Yeni kentlerde dolaşmak, stantlar gezmek, dans ya da tiyatro izlemek bana her vakit bir şey katar. Bu bazen bir tabloyu çerçeveleme biçimi üzere küçük ayrıntılar olabilir, bazen de “ReCollecting Anatolia” örneğinde olduğu üzere büsbütün yeni bir seriye dönüşebilir.
Zeyrek’teki Çinili Hamam’ı ziyaret ettiğimde de yalnızca yenilenmiş hissetmekle kalmadım, birebir vakitte dağılmış çinilerin öyküsüyle de ayrıldım.
Örneğin Japonya’da bulunmak beni yavaşlatıyor, şeylere farklı bakmamı sağlıyor ve boşluğa daha fazla yönelmeye teşvik ediyor. Günlük rutinim de farklı kültürlerden etkileniyor; yoga yapıyorum, tertipli meditasyon pratiklerim var ve stüdyomu boşluklar ve gölgeler barındıracak biçimde tasarladım. Japonya’da bu ortamların yaratıcı sürecime katkı sağladığını fark ettim.
Son vakitlerde sanat fuarlarına katılmak ve işlerimi anlatmak için daha az seyahat etmeye, bunun yerine tabiatta vakit geçirerek ya da dansçılarla çalışarak ilham bulmaya karar verdim. Dengeyi tekrar üretime kaydırmam gerektiğini hissettim. İşlerinizi sergilemek, sizi stüdyonuzdan uzaklaştırıyor lakin hala üzerinde çalışmam gereken çok şey var. Bilgisayarımda incelemem gereken pek çok çekim, eskizler ve tamamlanmamış fikirler bulunuyor. Şu anda boş bir tuvalden korkmuyorum; bilinmeyene adım atacak gücüm var.
Klişe gelebilir ancak her şey gerçek istikrarla ilgili. Dışarıda olup ilham almak ile yaratıcılığın gerçekleştiği daha inzivaya çekilmiş devirler ortasında bir istikrar kurmak…
Ve şu anda benim için öncelik ikincisi.
