Yazı: Selin Miloşyan
Fotoğraflar: Thebe Magugu, Dolce&Gabbana, Launchmetrics Spotlight, Fendi
ELLE Türkiye Ekim sayısından alınmıştır.
Son yıllarda modanın bir giysi ve trend sıkıntısının ötesinde kültürel kimlik ve köklerle kontaklı olduğu üzerine çokça konuşuldu. Moda emsal ve tekrarlayan trendlerin eşliğinde, Georg Simmel’in de belirttiği üzere insanları aynılaştırıp homojenleştirirken, bir yandan da kendi içindeki diyalektikle kültürel kimliğe vurgu yaparak kişiselliğin ve mahallî kıymetlerin gelişimine önayak oldu.
Valentino
Özellikle moda tasarım anlayışlarını ve tasarım lisanlarını ilişkin oldukları köklerin üzerinden belirleyen tasarımcıların giderek artması, dev moda markalarının koleksiyon ve defilelerini yerellik ve köklerden ilham alarak düzenlemeleri, kültürel kimliğin moda dünyasında ne derece değerli yer kapladığını açıkça gösteriyor.
Dior / Babayo / Dolce&Gabbana
Resort defileler hem düzenlendikleri destinasyonun kültürünü izleyiciye tanıtıyor hem de kendi mahallî özelliklerini öne çıkararak markanın mirasını günümüze taşıyor.
Instagram ve TikTok üzere mecralarla herkesin süratlice birer marka olduğu, trendlerin apansız doğup ışık süratiyle kaybolduğu, kalıcılığın yerini ana ve gelip geçiciliğe bıraktığı, her şeyin standartlaşıp birbirine benzediği bir periyotta mana aramak, şahsilik ve estetik bedeller daha çok önemsenmeye başladı. Bu noktada, kökleri tarihe uzanan ve özgün öyküleriyle marka olmayı başaran modanın büyük isimleri gelenekleri ve kültürel kimlikleri doğrultusunda üretmeye yük verirken kreatif yöneticiler de modayı trendlerin tekrarlanan sıkıcılığından ve aynılığından kurtarıp kimlik vurgusuyla tasarlamaya, geçmişi bugünün dinamikleriyle yaşatmayı seçiyor. Markaların yarattığı trendler o anda viral olsa da o markayı asıl manalı ve kalıcı kılacak olan, onu küresel ölçekte dev bir isim yapan, o markanın yaratabildiği özgün kıssa ve eşsiz kimlikte gizli.
Thebe Magugu
Yves Saint Laurent’dan Gucci’ye, Dior’dan Chanel’e ve burada ismini sayamayacağımız birçok büyük markaya baktığımızda, kalıcılıklarını büyük oranda bugün de hâlâ ilham almaya devam ettikleri köklerine ve kültürel kimliklerine borçlu olduklarını söyleyebiliriz. Ayrıyeten emekleme kademesindeki birçok yeni doğan markanın da geleneklerinden ve tarihlerinden feyzalarak tasarım yaptıklarına şahit oluyoruz.
Antonio Marras
Kıyafetten öte vakte meydan okuyan bir vizyon ve bir bakış açısı sunan, tüm dünyanın okuyup anlayabileceği kültürel, etnik ve memleketler arası bir lisan yaratmaya odaklı, kısaca yerelliğin gücüyle küreselleşen yeni moda nizamına daima birlikte göz atalım.
Di Petsa
Su ve bayan ortasındaki alakayı ekofeminist bir gözle irdeleyen Yunan asıllı dizayncı Dimitra Petsa, kullandığı drapelerle Yunan kültürüne atıfta bulunuyor.
Moda Aktüeli Arayan Bir Alt Başlık
Kültürel mirasın savunuculuğunu çağdaş bir lisanla yapmayı başaran, yalnızca moda modülleri değil, pahalı deneyimler ve kalıcı bir ideoloji yaratan Maria Grazia Chiuri bakın modayı nasıl tanımlıyor: “Moda artık kıyafet yaratmaktan çok farklı bir yerde duruyor. Ben bu işe başladığımda yalnızca yaz ve kış için, kısıtlı bir kitleye koleksiyonlar yapar, pek fazla seyahat etmezdik. Artık moda çevresel faktörlerden kültürel etkileşime, cinsiyet sıkıntılarından sömürgeciliğe birçok aktüel sıkıntıyı tartışan ve içeren bir üst başlık haline geldi.”
Roma’da doğup büyüyen ve Romalı köklerini çalıştığı farklı markalarda, Fendi, Valentino ve Dior’da her daim onurlandıran Chiuri, Paris’te yaşarken, “Aslında Roma’yı hiç terk etmedim, yurtdışına gidip yaşadığınızda ve çalıştığınızda geldiğiniz yer hakkında daha çok şey öğrenirsiniz” diye konuşmuş ve bu kelamlarıyla kültürel kimliğine olan bağlılığını lisana getirmişti.
İmza attığı tüm dizaynlarında genel olarak geçmişiyle güçlü bağlar kurmayı ihmal etmeyen Chiuri’nin bilhassa Dior Resort 2021 koleksiyonu, Lecce’nin lokal tarihine ve geleneklerine sahip çıkması manasında üzerinde konuşulmayı ziyadesiyle hak ediyor. Koleksiyondaki bohem çizgiler, zanaatkarlar tarafından çalışılan işlemeler, defileye eşlik eden İtalyan halk dansları ve klasik müzikler, İtalyan tasarımcının kültürel kimliğinin apaçık dışavurumu, kültürel mirasa verdiği bedelin göstergesiydi.
Maria Grazia Chiuri’nin Dior için hazırladığı son koleksiyonu Resort 2026’yı öncelikle doğduğu kent olan Roma’da, İtalyan tarihinin kıymetli bir merkezi sayılan, antik heykellerle dolu Villa Albani Torlonia’da sergilemesi, annesinin terzilik geçmişinden, Katolik ritüellerinden ve İtalya’nın mahallî dokusundan ilham alması da tasarımcının bu hassasiyetinin meyvesi olarak okunabilir. Koleksiyondaki el üretimi danteller, tüller, uzun pelerinler, bele oturan tasarımlar, renklerin seçimi ve sinematografik öğeler aslında birer kıyafet olmanın ötesinde Chiuri’nin modayı tanımlama biçimiyle özdeşleşiyor, bir ideoloji ve özgün bir öykü anlatıyor, Chiuri’nin kimliğini açığa çıkarıyordu.
Son olarak Chiuri’nin Roma’daki “Teatro Cometa”yı renove ettirip tekrar açtırması da kültüre ve sanata verdiği kıymeti, modanın kimlikle sürdürdüğü yakın ilgiyi çok güzel anlatıyor. “Teatro Cometa” milletlerarası ve lokal tecrübelerin, geçmişle geleceği harmanlayan yapıtların kesiştiği nokta olarak tanımlanıyor.
İtalyan Kültür Bakanlığı’nın müsaadesiyle Kolezyum Arkeolojik Parkı’ndaki Roma Forumu’nda düzenlenen Dolce &Gabbana’nın Alta Moda defilesi İtalyan zanaatkarlığına ve Roma kültürüne hürmet duruşunda bulundu.
Giyimin Çok Ötesinde: Felsefi Bir Moda Anlayışı
Modanın bir kültürel kimlik, özgün bir lisan olarak algılanmasına katkıda bulunan tasarımcılardan biri de Alessandro Michele. Doğduğu topraklardan aldığı ilhamla Rönesans tablolarına benzettiği kıyafetlerinde sanat ve antika tutkusunun yanı sıra tasarımcının kimlik ve kıssa arayışı da her daim kendini gösteriyor. Gucci’de imza attığı nostaljik siluetler, fırfırlı gömlekler, kadife ve danteller kıyafetten öte yaratmak istediği kimliğe gönderme yapıyor.
Kıyafetlere tıpkı bir kültürel antropolog üzere yaklaşan Alessandro Michele, 2024’de İtalyan filozof Emanuele Coccia ile ortak yayımladığı “La Vita Delle Forme” isimle kitapta tam da modanın artık kıyafetin ötesinde bir yerde konumlandığını şu kelamlara anlatıyor: “Modada beni ilgilendiren, bir elbise ya da tayyörün uzunluğunun uzunluğu değil, o kesimin hayatımızdaki rolü ve yansıması. Moda benim için bir lisan.” Modayı dekoratif manasından farklı bir çerçevede yorumlayan Michele’nin bu mevzuyu felsefi boyutuyla algılayıp bir filozofla tartışması da modanın artık kişiyi giydirme ve trend oluşturma üzere temel işlevlerini ve sonlarını çoktan geride bıraktığını apaçık gösteriyor.
Modada kültürel kimlik bazen el personelliği ve zanaatkarlıkla kendini gösterirken bazen de arşiv modüllerin tekrar kullanımı ve seçilen defile destinasyonlarıyla öne çıkıyor.
Markalar sahip oldukları kültürel DNA ile zamansızlığın sonlarını zorlarken kreatif yöneticiler de kendi kıymetler valiziyle bu DNA’yı şekillendirip katkıda bulunuyor. O denli ki Alessandro Michele’nin çalıştığı markalardan bağımsız olarak yarattığı kimlikler, kişilik ve karakterler bu dönem da Valentino’nun Sonbahar/Kış 2025-26 defilesinde sahne alıyor, orijinal bir sinemanın kahramanlarına dönüşüyor. Michele, kırmızı tonlarıyla Stanley Kubrick sinemalarını hatırlatan bu teatral defilede içeri ve dışarı, mahremle namahrem ortasındaki hudutları sorguluyor.
Kültürel kimliği yücelten bir koleksiyonun hangi kaidelerde, kimler tarafından nasıl üretildiği konusu, kreatif yöneticinin yarattığı gözalıcı dizaynlar kadar önemsenmeli ve konuşulmalı. Kültürel kimliği bilhassa tarihten, etnik ve klâsik bedellerden besleyerek kutsayan tüm moda markalarının buna dikkat etmeleri, etik üretim anlayışını benimsemeleri gerekiyor.
Köklerine Saygılı
Üç Çağdaş Tasarımcı
Central Saint Martins mezunu Yunan asıllı Dimitra Petsa, Yunan heykellerini andıran siluetleriyle köklerine selam duruyor; yarattığı erotik olduğu kadar romantik, dişi ve seksi bayan kimliği aracılığıyla kültürel mirasını bugünün bayan profili doğrultusunda tekrar yorumluyor.
Prestijli moda mükafatı LVMH’yi kazanan birinci Afrikalı dizayncı unvanına sahip olan Thebe Magugu’nun tasarım ideolojisi büsbütün Afrikalı köklerine ve kimliğine dayanıyor. Başta üçgenler olmak üzere geometrik biçimlerin damga vurduğu dizaynlara imza atan Magugu, Afrika modasının yalnızca emprime desenlere ve “wax”a indirgenmesine de karşı çıkıyor. Markasıyla, 50’li yıllardaki ırkçı uygulamalara direnen Afrikalı bayanların gayretini gündeme taşıyarak kültürel kimliğini hatırlatıyor; Afrikalı köklerin manasını bugünkü jenerasyona iletmeyi amaçlıyor.
Vietnam asıllı Amerikalı moda dizayncısı Peter Do, klâsik Vietnam kıyafetlerini en aktüel biçimde yorumlayarak çağdaş dizaynlar yaratıyor. Vietnam giysi kültürüne vurgu yapan, Vietnam zanaatkârlığını öne çıkaran minimal ve aksi giyilmiş modüllerle günümüz modasına kültürel kimliğin çerçevesinden bakıyor.
Peter Do
İtalyan Kültürünü
Onurlandıran Moda
Defile mekânı seçimleri ve koleksiyonlarıyla İtalyan köklerini her daim vurgulamaktan çekinmeyen Valentino, bilhassa pandemi periyodunda defilelerini Paris yerine Roma, Milano ve Venedik’te düzenleyerek mirasına hürmet duruşunda bulundu. Geçtiğimiz mayıs ayında Valentino Garavani ve Giancarlo Giammetti tarafından açılışı gerçekleştirilen, İtalya’da Valentino modaevinin çabucak çok yakınında konumlanan PM23 isimli sanat merkezi de markanın İtalyan kültürüne verdiği bedeli, bir modaevinin sanat ve kültür aracılığıyla nasıl moda üstü bir kimliğe bürünebileceğini gösteriyor.
Miuccia Prada’nın da modayı, sanat, ideoloji ve siyasetin bakış açısıyla yorumlanabilecek bir kültür olarak algıladığını ve bu kimlik doğrultusunda giyilebilir ve yararlı kıyafetler tasarladığını hatırlatalım. Domenico Dolce ve Stefano Gabbana ise geçtiğimiz temmuz ayında, Antik Roma medeniyetinin kalbi sayılan Roma Forumu’nun kalıntılarında düzenledikleri Alta Moda ve Alta Sartoria defileleriyle İtalyan tarihini onurlandırdılar. Dekordan couture kıyafetlere kadar her şey, Roma İmparatorluğu’nun altın çağına olduğu kadar İtalya’nın 50’li ve 60’lı “dolce vita” yıllarına da atıfta bulunuyordu.
Thebe Magugu
Kültürel Kimlik ve Etik Zanaatkârlık
Örneklerden de anlaşılacağı üzere modanın kimlikle kurduğu güçlü bağın, bilhassa İtalyan kültürüyle beslenmesinin gerisinde Fransa’ya nazaran çok daha âlâ koruma edilen İtalyan zanaatkârlığının bulunduğunu söylemek yanlış olmaz. Silvia Fendi’nin İtalya’nın dört bir yanından el personelliği yapan ustalarla yan yana gelip “Hand in Hand” projesini hayata geçirmesi de bunun en yeterli örneği. “İtalyan modası yalnızca Milano, Roma ya da Floransa demek değil, köklerimiz tüm İtalya’da” diye anlatan Fendi, bu projeyle İtalya’nın dört bir yanından zanaatkârlarla bir ortaya geldi; onların lokal yeteneklerinden, klâsik tasarım anlayışından yararlanarak ve bu lokal kültürü günümüze taşıyarak Fendi Baguette çantayı tekrar yorumladı.
Burada zanaatkârlık konusunun çok hassas olduğunu hatırlatalım. Uzun emek süreçlerini kapsayan zanaatkârlığın etik üretim paralelinde hayat bulması, estetikle etiğin birlikte düşünülmesi çok değerli. Öbür bir deyişle, “Made in Italy” etiketinin gerisindeki üretim şartları; zanaatkarların çalışma koşullarından ücretlendirilmelerine uzanan süreçlerin adil olup olmadığı da kültürel kimliğin altyapısını oluşturuyor.
Kısaca, kültürel kimliği yücelten bir koleksiyonun hangi kurallarda, kimler tarafından, nasıl üretildiği konusu; kreatif yöneticinin yarattığı göz alıcı dizaynlar kadar önemsenmeli ve konuşulmalı. Kültürel kimliği bilhassa tarihten, etnik ve klasik kıymetlerden besleyerek kutsayan tüm moda markalarının buna dikkat etmeleri, etik üretim anlayışını benimsemeleri gerekiyor.
Son Söz
Bugün geldiğimiz noktada kreatif yöneticiler ve modanın artık insanları nasıl giydirmek ve eğlendirmekten öte onlara nasıl iletiler vermeye odaklandıklarını, sürdürülebilirlikten feminizme, adaletten eşitliğe çeşitli hususlara parmak bastıklarını biliyoruz. Kültürel kimliğin moda yoluyla inşası, etnik ve ırksal öğelerin modaya yansıması da verilmek istenen bildiriler ortasında.
Modanın tekrara kaçmama, her daim yeniyi arama, ilham alma ve izleyiciyi şaşırtma seyahatinde köklere ve mirasa hürmet, şu an en çok tercih ettiği “araç”lardan biri. Bunu dürüstlükle yapan, kültürel kimliğini gerçek ve etik pahalar üzerinden tanımlamayı başaran ve bu yolda gündeme dokunan milletlerarası bildiriler verebilen markaların seyahatinin uzun ömürlü ve hatta vakitsiz olacağını söylemeye aslında gerek yok!
Moda ve Altkültürler
Altkültürün tasarımsal izdüşümlerinden olan sokak modası, kimlik ve mirası taşıyan en aktüel lisanlardan biri.
Demna’nın, Balenciaga’da yarattığı geniş hacimli bölümler ve abartılı siluetlerle sokağın lisanını ve kimliğini yaşattığını, altkültür ve couture’den oluşan sıradışı bir füzyona imza attığını söyleyebiliriz.
Louis Vuitton’un erkek koleksiyonlarının kreatif yöneticisi olan müzisyen ve dizayncı Pharrell Williams da hip-hop kültürünü ve sokak lisanını bugünün modasına entegre eden isimlerden biri. Kültürel kimlik konusu her daim ilham kaynaklarından. O denli ki Louis Vuitton’un İlkbahar/Yaz 2025 erkek koleksiyonu defilesinde Japonya’dan etkilenip Japon motiflerini seçerken, İlkbahar/Yaz 2026 erkek koleksiyonundaysa klasik Hint terziliğinden örnekler taşıyan kesimlere yer verdi.
