Bir vakitler yalnızca bilimkurgu sinemalarının konusu olan yapay zeka artık günlük hayatın sıradan bir kesimi. Sabah uyandığımızda telefonumuzdan hava durumunu öğreniyor, iş yetiştirmek için dijital asistanlardan yardım alıyor, duygusal olarak zorlandığımızda ise sohbet robotlarına başvuruyoruz. Pekala, yapay zekanın bu kadar hayatımıza nüfuz ettiği bir çağda, insan ruhunun en mahrem alanlarından biri olan terapi odası ne kadar inançta? Dahası, gelecekte “iyi hissetmek” ya da “iyileşmek” kavramı bir yapay zeka tarafından mı tanımlanacak, yoksa insan dokunuşu hâlâ vazgeçilmez mi olacak?
Oyunun Kuralları Değişiyor
Günümüzde pek çok kişi dert, gerilim, bağlantı sorunları yahut yalnızlık üzere hislerle baş etmek için yapay zeka dayanaklı sohbet uygulamalarına yöneliyor. Birkaç saniye içinde cevap veren, eleştirmeyen, yorulmadan dinleyen dijital terapistler… Bu durum psikoloji dünyasında orijinal bir tartışmayı gündeme taşıyor: Terapinin geleceği beşerde mı kalacak, yoksa yapay zekayla mı evrilecek? Yapay zeka terapistlerin yerini alabilir mi? Uzmanlara nazaran karşılık net: Hayır. Lakin oyunun kurallarının değiştiği bir gerçek. Terapist ile yapay zeka ortasındaki en temel farklar şu noktalarda ortaya çıkıyor: İnsan, sezgisel olarak danışanın hissini okuyabiliyor; göz teması, sessizlik anı, nefes alışındaki değişim bile terapötik bir mana taşıyor; bu bağın kendisi bile düzgünleştirici bir tesir yaratıyor.
The Attico, Launchmetrics Spotlight
Uzmanlar Neler Söylüyor?
Yapay zeka, öğrenen algoritmaları sayesinde bir insanın muhtaçlık duyduğu sözleri büyük oranda “tahmin edebilir”. Evet, sakinleştirici bir üslupla konuşabilir, empatiye benzeyen cümleler kurabilir; hatta kullanıcıların yüzde 70’i bu karşılıkları “rahatlatıcı” bulduğunu söylüyor. Fakat bu empati gerçek değil, yansıtılmış, programlanmış ve büsbütün bilgiye dayalı bir yanılsama. Psikoterapinin merkezinde ise sadece duyulmak değil hissedilmek var. Üsküdar Üniversitesi Psikoloji Kısım Lideri Dr. Öğr. Üyesi Elif Kurtuluş Anarat bu dönüşümü şu sözlerle özetliyor: “Şunu net olarak söylemek gerekir ki yapay zeka psikolojide birtakım kolaylıklar sağlıyor lakin insan psikologların yerini doldurması kelam konusu değil. Evet, sohbet robotları günün her saati ulaşılabilir, süratli ve maliyet açısından avantajlı olabilir. Ama bu uygulamalar daha çok yüzeysel takviye sunuyor. Asıl düzgünleştirici olan şey, danışanın karşısında nitekim onu dinleyen, hissini hisseden ve gereksinimlerine nazaran esneyebilen bir terapist bulmasıdır. Yapay zeka bu insani boyutu taklit edebilir ancak gerçek biçimde kuramaz. Bu dönüşüm, aslında psikologların rolünü daha da kıymetli hale getiriyor. Zira artık yalnızca terapi yapmak değil, tıpkı vakitte teknolojiyi hakikat halde yönlendirmek, etik hudutları gözetmek ve yapay zekanın sunduğu dataları insani bir çerçeveye oturtmak da bizim sorumluluğumuzda. Yani psikoloji mesleğini geri plana itmek yerine yapay zeka aslında bize ‘danışanın yanında insani bir bağ kuran vazgeçilmez özne’ olduğumuzu yine hatırlatıyor.”
