Fotoğraflar: Misk Arka Institute
Karşılaştırmalı mitoloji, herbalizm, spiritüalizm ve teknolojiden beslenen üretimlerinizde vücut ile tabiat ortasındaki bağlantıyı siz nasıl tanımlarsınız?
Beden, tabiatın karşısında duran bir varlık değil, tabiatın bir kesimi. Batı niyeti uzun yıllar boyunca insanı merkezileştirerek vücut ile tabiat ortasında yapay bir ayrım yarattı. Halbuki kadim anlatılarda bu ayrım yoktu. Ne yazık ki bugün yaşadığımız iklim değişikliği insanın kendini tabiattan üstün görmesinin bir yansıması.
Sanatımın dokusunu oluşturan tüm bu alanlar aslında gündelik ömrümle organik olarak iç içe gelişti. Mitoloji, çocukluğumdan beri ilgimi çeken bir lisan zira içinde hem sembollerle dolu derin bir bilgelik hem de kolektif hafızayı taşıyan öyküler var. Herbalizm ise tabiatla bağlantımı derinleştiren bir yol oldu. Bitkileri yalnızca fizikî yararlarıyla değil ruhsal ve arketipsel taraflarıyla de tanıdım. Spiritüel pratikler, meditasyonlar, düşler ve sezgisel görüler üretim süreçlerimin temel taşlarından. Teknoloji ise bu kadim bilgiyi bugünün araçlarıyla aktarabilmemi sağlayan bir köprü. Görüntü arka, yapay zeka, 3D baskı üzere yeni medya tekniklerini, geçmişle geleceği birleştiren ritüel araçları üzere kullanıyorum. Bu yüzden işlerimde, vücudun taşıdığı bilgelikle tabiatın ritmini birleştiriyor ve beşerler ile öbür varlık tipleri ortasındaki kadim bağları görünür kılmaya çalışıyorum.
Kültürel hafıza ve ekolojik gelecek üzerine çalışmalarınız, günümüzün süratli değişimine hangi yanıtları arıyor?
Kültürel hafıza benim için geçmişin tozlu arşivi değil geleceğin inşa edildiği yaşayan bir kaynak. Bugün insanlık, teknolojik suratın içinde köklerinden uzaklaşıyor. Bu sürat hem ekolojik hafızamızı hem de kültürel köprülerimizi koparıyor.
Benim işlerim bu unutuluş karşısında bir hatırlama yeri kuruyor. Hilma af Klint’in soyut formları nasıl görünmeyeni temsil ediyorsa ben de görünmeyen bağları görünür kılmak istiyorum. Bugüne ise şu soruyu yöneltiyorum: Unutulan bağları yine kurabilirsek geleceği diğer türlü hayal edebilir miyiz?
Benim için “ekolojik gelecek” sadece etraf siyaseti değil ruhsal bir şuur biçimi. Yavaşlamak, dinlemek, tekrar köklenmek ve onarmak… Bütün üretimlerim bu etik üzerine şurası.
“The Sandland Oracle: Codes of the Ancient Future” isimli çok katmanlı interaktif yerleştirmenizin temel çıkış noktası neydi?
“The Sandland Oracle: Codes of The Ancient Future” hem içsel hem de coğrafik bir seyahatti. Suudi Arabistan Krallığı Veliaht Prensi ve Başbakanı Muhammed bin Selman’ın (MBS) kurduğu “Misk Arka Masaha Cycle 9” konuk sanatçı programı kapsamında üç ay boyunca Riyad’da bulundum ve sürecimi bir stant ile tamamladım.
“The Sandland Oracle: Codes of The Ancient Future”, çölü hem kadim bir arşiv hem de dönüşümün vizyoner bir yeri olarak yine kurgulayan, çok katmanlı bir yerleştirme projesi.
“Geçmişin kumları geleceğin görüntülerini nasıl şekillendirir?” sorusundan yola çıkan bu interaktif yerleşirmemde mitoloji, ekoloji, gelenek ile teknolojinin birlikte kimliği ve kolektif şifayı nasıl inşa ettiğine ve çevresel sürdürülebilirlik siyasetlerine neler katabileceğine odaklanıyorum.
Al-Dahna Çölü’nün hilal (ayça) biçimli kum dorukları, Al-Ula’da 7000 yıl öncesine dayanan deniz kabuklarının bulunduğu kadim izler, Diriyah’ın toprağın kenti olması ve “nun” harfi projenin mekansal ve sembolik çıkış noktalarından. Yerleştirme; görüntü sanatı, canlı performans, 3D baskılar, sanatçı e-kitabı ve Al üzere araçlarla, ferdî bellek ile kolektif bellek ortasındaki bağı araştırıyor. Bu sayede, atalara ilişkin bilgeliğin şimdiki araçlarla tekrar yorumlanabileceği şiirsel ve çok boyutlu bir düşünme alanı açmayı hedefliyor
“The Sandland Oracle” sürecinde fizikî ya da zihinsel olarak sizi en çok zorlayan ne oldu?
Çölün kalbinde üretim yapmak beni hem fizikî hem ruhsal olarak dönüştürdü. Çöl bazen beşerden her şeyi alır, yalnızca özü bırakır. Ve aslında bu sayede nitekim gereksinimin olan ne varsa da verir ya da yolu gösterir. O sessizlikte, taşın ve kumun hafızasıyla yüzleştim. Zihinsel olarak en zorlayıcı olan kendim ve kadim bilgelik ortasındaki bağ aracılığıyla kolektif üzerine çalışmaktı.
Tüm sürecimde takviyeleri için, Misk Arka grubundan görsel sanatçı ve sanat yöneticisi Sharine Atif ile Jeeda Almejaish’e, süreç boyunca yanımda olan mentörüm, fotoğrafçı&sanat yönetmeni Osama Dawod’a, beni “nun” harfinin kozmik dünyası ile tanıştıran sanat tarihçisi Dr. Elizabeth Rauh’a, tüm Misk Arka takımına, 3D baskı sürecinde bana dayanak olan Wasm Studio’dan Dr. Saad Howede ile sanatçı ve dizayncı Omer Alrae’ya, oyun dizayncısı Anas Alsahli’ye ve ismini sayamadığım, Suudi Arabistan’da tanıştığım tüm sanat profesyonellerine teşekkür ederim.
Riyad’daki üretim sürecinizde Carl Gustav Jung dışında kimler ya da neler size ilham verdi?
Beni etkileyen çok fazla anlatı ve bilgi var. Sanırım bunların içinde şu üçü öğrendiğimden beri daima yüksek titreşimde oldu. Suudi Arabistan’da, bilhassa çölde yaptığım seyahatlerde kumların konuştuğunu biliyorum. “Singing sand” diye bir kavram var. Birçok bilimsel araştırma rüzgarın kum taneleri ile bir ortaya geldiğinde farklı frekanslarda sesler oluşturduğunu doğruluyor ve bunların potansiyelleri üzerine çalışıyor. Ayrıyeten ülkenin kimi bölgeleri yaklaşık 45 milyon yıl evvel kadim Tetis Okyanusu’nun tabanıydı. Son olarak “nun” (ن) harfinin kadim belleği ve bunun izlerini sürmek.
Sanat ve sürdürülebilirlik odağında farklı coğrafyalarda performanslar sergilediniz. Bu kültürlerin üretiminize katkısı ve sizin onlara dönüşünüz nasıl şekilleniyor?
Farklı coğrafyalar benim için birer bilgelik merkezi, yaşayan kütüphane üzere. Suudi Arabistan, Japonya, Hindistan’da konuk sanatçı olarak bulunduğum süreçlerde su, hava ve toprak elementleri üzerinden ritüel, vücut, tabiat ve sürdürülebilirlik alakalarını araştırdım. Bu ülkelerdeki tecrübelerimde sadece beşerlerle değil müzeler, zanaat gelenekleri, endemik bitkiler, mineraller, özel koleksiyonlar ve nesnelerle de diyalog kurdum. ABD, Birleşik Krallık ve Bolivya’daki sergilerimde ise arkeoloji, mitoloji, sembolizm ve teknoloji katmanlarının bugünün gündelik hayatına nasıl dönüştürdüğünü gözlemledim.
Her kültürün kendine mahsus bir vakti, dokusu ve anlatısı var. Ben bu katmanları hem alan araştırması hem de sezgisel müşahede yoluyla deneyimliyorum. Tanıştığım lokal beşerler, sanat profesyonelleri, zanaatkarlar, müze koleksiyonları ve lokal üretim biçimleri benim için birer bilgi kaynağına dönüşüyor.
Her ülke kütüphanenin yeni bir salonu üzere, ben yalnızca o salonları kendi vakitlerinin lisanıyla yine ziyaret eden bir sanatçıyım.
Öte yandan ruhum Asya’ya daha yakın hissediyor kendini. Zira Asya’nın kadim bilgeliğinde tabiat ile insan ortasındaki bağ biraz daha canlı güya.
Sürdürülebilirlik açısından siz de kimi eleştirmenler üzere dünyanın geleceği için geç kalındığını mı düşünüyorsunuz? Sizce hâlâ bir dönüş mümkün mü?
Evet, birtakım kayıplar geri döndürülemez, öte yandan tamiratın her vakit mümkün olduğuna inanıyorum. Zira dönüşüm, dışarıdan gelecek bir kurtuluş değil içeriden yani “ben”den başlayarak kolektife yayılan bir tesirdir. Bu manada tam bir iklim iyimseriyim.
Sanatın iklim krizi ve çevresel problemlerdeki rolünü nasıl değerlendiriyorsunuz? Sizce sanat, izleyiciyi harekete geçirebilir mi?
Sanat duygusal zekayı ve sezgisel bilgeliği harekete geçirebilen ender alanlardan biri. Ekolojik problemler sırf teknik ya da politik problemler değil, tıpkı vakitte ruhsal ve duygusal bir kopuşun yansımaları. Eko-performans, insan ile tabiat ortasındaki bu kopuşa karşı bedensel bir hatırlama pratiği olabilir. Vücutla, ritüelle, duyularla ve hareketle tabiatla yine sağlıklı ve şefkatli bir alaka kurmak mümkün. İklim krizinin tesirlerini ağır biçimde yaşadığımız bu devirde kişisel farkındalıktan kolektif aksiyona uzanan bir seyahat için insan merkezli düşünme biçimlerinin ötesine geçmemiz gerekiyor. Dünya tüm çeşitlerin ortak meskenidir ve bunu hatırlamak, sanat aracılığıyla izleyiciyi tabiatla yine bağ kurmaya davet etmek manasına geliyor.
Eko-performansın tahminen de en güçlü yanı, içsel dünyamıza dokunarak dış dünyada yankı bulmasını ve nihayetinde bizi harekete geçmeye teşvik etmesini sağlaması.
Gelecek projelerinizde sanatın hudutlarını nasıl zorlamayı hedefliyorsunuz? “The Sandland Oracle” sonrası yeni yaratıcı arayışlarınız hangi istikametlerden şekilleniyor?
İki yeni projem var: “The Sandland Oracle: Codes Of The Ancient Future Part II – Al-Ula” ve yeni yerleştirme projem “Salt Oracle”.
“Salt Oracle” suyun ve tuzun hafızası üzerinden hem gezegenin hem insanın duygusal kimyasını araştırıyor. Çok spoiler olmasın, yalnızca şunu söyleyeyim, yere mahsus biyomateryaller ve yapay zeka teknolojileriyle hem sanatsal hem de düzgünleştirici bir yapı üretmeyi hayal ediyorum.
“Al-Ula” için ise “geleceğin arkeolojisi” fikrimi daha da geliştiriyorum. Kumun altında geçmişin fosilleriyle geleceğin kodlarını birlikte okuyarak araştırmalarıma devam ediyorum. Bu projelerde yapay zeka, 3D baskı, biyomateryaller, interaktivite ve performansı birleştirerek yeni bir anlatı ekolojisi kuruyorum.
Sanatın hudutlarını zorlamak, formları kırmak değil, cinsler, disiplinler ve vakitler ortasındaki duvarları inceltmek demek bence. Umuyorum geleceğin sanatı tek bir lisandan değil çok katmanlı bir sezgiden konuşacak.
