Kapak Fotoğrafı: Diamanti (Elmaslar) / Ferzan Özpetek
Ferzan Özpetek’in Hamam sinemasını birinci defa izlediğimde on yedi yaşındaydım. Ne bir sahne dizaynını çözmeye, ne de bir karakterin psikolojisini anlamaya çalışıyordum o yaşta. Yalnızca hissediyordum — o buharın, o suyun, hamamın içinden bir öbür vaktin nefesini. Sinema bitmişti lakin içimdeki yankısı bitmemişti. Hamam, benim için bir sinemadan çok bir farkındalık ânıydı: Vücudun, dileğin, yerin ve hafızanın birbirine nasıl dokunduğunu birinci sefer o sinemada anladım. O vakitten beri bir giysiye, bir meskene, bir fotoğrafa, hatta bir dikiş çizgisine bile daima o gözle baktım — geçmişin bugüne sızdığı o görünmez yerden.
Diamanti (Elmaslar)/ Ferzan Özpetek
Yıllar içinde hayranlıkla izlediğim pek çok sinemasından sonra Özpetek’in son sineması Diamanti (Elmaslar)’ı izlediğimde, birebir buharın yerini bu kere ışığın aldığını fark ettim. O eski hamam duvarlarının yerini yansımalara bırakmış bir dünyadaydım. Ancak özünde tıpkı sorun: geçmişle bugünün birbirine karıştığı o kırılgan yansımaydı. Diamanti’de (Elmaslar) kostümler, tıpkı birer arkeolojik katman üzere; kazıldıkça, açıldıkça, yeni manalar ortaya çıkıyor. Ve o manalar, Özpetek sinemasında daima olduğu üzere, vücudun hafızasında saklanıyor.
Diamanti (Elmaslar)/ Ferzan Özpetek
Ferzan Özpetek’in yeni sineması Diamanti, (Elmaslar), sırf bayanların kıssalarını değil, kostümlerin şahsen kendisini de merkeze alıyor. Bir terzihanede geçen sinema, sinemanın görünmeyen kahramanı olan giysiyi sahneye taşıyor: elbiseler burada sırf dekor değil, sırların saklayıcısı, tutkuların ve sessizliklerin şahidi, bayan dayanışmasının simgesi. Ferzan Özpetek’in sinemasını tanımlarken en çok tekrarlanan sözlerden biri “duygu”. Fakat bu hisler sadece büyük aşkların ya da dramatik müsabakaların değil; tıpkı vakitte bir sofranın etrafındaki kahkahaların, bir kırmızı elbisenin kumaşında gizli sırların, gerçek ışığın altında parlayan bir bakışın hisleri. Onun için sinema, ayrıntılarla kurulan bir hafıza yeri.
Ferzan Özpetek, Hakan Bahar, Fotoğraf: Refik Akyüz
Ferzan Özpetek’in Diamanti’si, (Elmaslar) sırf bir sinema değil; kumaşın, ipliğin, tarlatanın, bir terzihanenin gölgelerinde gizli kalmış seslerin sinemaya dönüşmüş hali. Bu sefer başrolde ne bir bayan ne bir adam var; başrolde bir giysi, daha doğrusu giysilerin kendisi. Onlar düşüyor, kalkıyor, susuyor, hatırlıyor; tıpkı sinemadaki bayanlar üzere. Sinema bizi 1970’lerin İtalya’sına, Canova kardeşlerin sinema ve tiyatro için kostüm ürettiği bir terzihaneye götürüyor. Özpetek’in gençliğinde Roma’da gözlemlediği bayan terzilerin dünyasına…. Elbise, sahneyi asla terk etmiyor; onu yaratan ellerin emeğini ve giyenin ruhunu birebir anda taşıyor. Bir sahnede dikiş makinelerinin tekdüze ritmi, merdivenlerden kayan boncukların sesiyle birleşiyor. İğnenin iplikle buluştuğu anda çıkan metalik çınlama, Diamanti’de (Elmaslar) fonda duyulan bir senfoni üzere işliyor. Kostüm burada sadece giydirilen bir obje değil, bir his yeri; seyircinin kulağına fısıldayan sessiz bir karakter.
Özpetek ve film’in kostümlerinin yaratıcısı Stefano Ciammitti’nin hayali, yalnızca yeni kostümler yaratmak değil, sinema tarihine bir ayna tutmak. Bu yüzden Visconti’nin Vilayet Gattopardo ve Morte a Venezia’sından, Fellini’nin Casanova’sından, Pasolini’nin Medea’sından kostümler bu sinemada yine görünür oluyor. Bazen modellerin üzerinde, bazen bir gölge üzere sahneden geçerken… Diamanti (Elmaslar) bir sinema olmaktan çok, canlı bir müze izlenimi bırakıyor. Böylelikle Diamanti (Elmaslar), sadece bir sinema sineması değil, tıpkı vakitte büyük ustalara —Piero Tosi, Piero Gherardi, Danilo Donati— bir hürmet duruşuna dönüşüyor.
Diamanti (Elmaslar)/ Ferzan Özpetek
Atölyedeki bayanların dayanışması, Özpetek’in tüm filmografisinde olduğu üzere bu sinemada de görünmez bir omurga. Her biri farklı: obsesif ayrıntılarla yaşayan Luisa Ranieri, sonbahar tonlarında kırılgan Jasmine Trinca, Pucci kaftanıyla ışıldayan Kasia Smutniak… Ve onların ortasında dolaşan pembe elmas metaforu: kırılgan lakin sağlam, ender lakin gerçek. “Biz hiçbir şey değiliz, fakat her şeyiz” cümlesi, sinemanın şiirsel özeti üzere kalıyor akılda. Özpetek’in sinemasında kusurlar, yanlışlıklar, küçük takıntılar büyülü bir bütünlük yaratıyor. “Kusurlar, kolay bir hareketi sihre dönüştürür” derken aslında tüm filmografisinin sırrını açıklıyor. Bu yüzden, bir elbise eteğinin kıvrımı, düğmelerin sesi ya da sofradaki sessizlik onun sinemalarında birer karaktere dönüşüyor.
Ferzan Özpetek
Belki de bu yüzden, Diamanti’yi (Elmaslar) izlerken sırf bir sineması değil, kendi hafızamın bir yansımasını da izliyorum. Bir kumaşın kıvrımında, bir yüzün yarım kalmış bakışında, bir ışığın kostümlere vurup geri dönmesinde…Özpetek’in sineması bana daima şunu hatırlatıyor: hoşluk, anlatılan öyküde değil, o öyküyü taşıyan yüzeyde — bir giyside, bir sessizlikte, bir dokuda saklı. Ve tahminen de en kalıcı izler, tam da orada, görünmeyen o ince çizgide başlıyor.
